TÜRKİYE’DE MADENLER

TÜRKİYE’DE MADENLER

Yer kabuğunda oluşmuş ekonomik yönden değer taşıyan ve çıkarılan mineral ve elementlere maden denir. Bir madenin işletilebilmesi için gerekli koşullar şunlardır:

  • Madenin rezervinin (toplam miktarı) yeterli olması
  • Tenör (kayaç içindeki saf maden) oranının yeterli olması
  • Teknoloji ve sermayenin yeterli olması 
  • İşleme merkezi, kullanım alanı ve ulaşım ağlarına yakın olması

Madenciliğin Genel Özellikleri

  • Türkiye’de farklı jeolojik devirlere ait arazilerin bulunması, volkanizma ve metamorfizma (başkalaşım) etkili olması Türkiye’nin maden çeşitliliği bakımından zengin olmasına neden olmuştur.
  • Maden sanayisinde çalışan insan sayısı azdır.
  • Madenciliğin ülke ekonomisine katkısı azdır.
  • Maden rezervi ve çeşidi en fazla olan bölge Doğu Anadolu’dur (Yukarı Fırat)
  • Bazı madenler ülke ihtiyacını karşılarken (bakır, kurşun, kükürt, krom, bor) bazıları ihtiyacı karşılamaz ve dışarıdan alınır. (petrol, doğalgaz, taşkömürü, fosfat
  • Madenlerin ham olarak satılması ithalattaki getirisinin düşük olmasının başlıca nedenidir.

Demir

  • Bütün endüstrilerin temel kayanağıdır.
  • Ağır sanayinin ham maddesidir.
  • Kullanım alanı çok geniştir.
  • Rezervin büyük bir çoğunluğu Divriği (Sivas) ve Hasan Çelebi’de (Malatya) bulunmaktadır.
  • Demir-Çelik işletmelerinin kurulumunda enerji kaynağına yakınlık (Ereğli, Karabük), ulaşım (İskenderun) ve su kaynağına yakınlık etkilidir.

Kullanıldığı yerler:

  • Demiryolu
  • Teçhizat
  • Makine
  • Köprü
  • Bina yapımı

Bakır

  • İnsanlık tarihinde en erken yararlanılan (MÖ 4500) yer altı kaynağıdır.
  • Bakır rezervinin büyük çoğunluğu Karadeniz Bölgesi’nde ve Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alır.

Kullanıldığı Yerler:

  • Turistik Eşya
  • Elektrik ve elektronik sanayi
  • İnşaat sanayi
  • Ulaşım sanayi
  • Endüstriyel sanayi
  • Kimya
  • Kuyumculuk
  • Boya Sanayi

Krom

  • İşletilebilen tek bileşiğine kromit denir.
  • Bu maden alaşımı ile yapılan çeliklerin sertlik ve esneklik gücü çok yüksektir. Bu tür çeliklere paslanmaz sanayi çeliği denir.
  • Elazığ krom işletmesinin kurulumunda hammaddeye yakınlık etkili iken, Antalya’dakine ulaşım etkilidir.

Kullanıldığı yerler:

  • Savaş araçları
  • Porselen
  • Otomobil
  • Tekstil
  • Demir Çelik
  • Cam
  • Gemi-Uçak motorları
  • Metalurji sanayi

Bor

  • Kimya endüstrisinin başlıca ham maddelerinden biri olan birleşiktir.
  • Ülkemizin dünya  ölçüsünde zengin olduğu en önemli yeraltı kaynağıdır.
  • Kullanım alanı geniş olduğu için “sanayinin tuzu” da denir.
  • Dünya rezervinin yaklaşık %75’i Türkiye’de dir.
  • Bor çoğunlukla ham veya yarı ham olarak ihraç edilir.

Kullanıldığı Yerler:

  • Seramik
  • Çimento
  • Uzay Araçları
  • Sabun Deterjanı
  • İlaç
  • Emaye
  • Cam
  • Bilgisayar

Boksit

  • Alüminyum sanayinin hammaddesidir.
  • Olacaklardan çıkarıldıktan sonra işleme tesislerinde öğütülür ve elenir. Bu maddeye alümina denir.
  • Alümina elektrik sıcaklığı ile elektroliz edilir ve saf alüminyum metal elde edilir.
  • Günümüzde demirden sonra en fazla tüketilen ikinci önemli maddedir.
  • Seydişehir’deki işletme tesisi önemli miktarda hidroelektrik enerji ihtiyaç olduğu için Oymapınar hidroelektrik santraline yakın kurulmuştur.
  • İşlendiği yer Seydişehir (Konya)

Kullanıldığı Yerler:

  • Kimya endüstrisi
  • İnşaat sektörü 
  • Ulaşım araçları
  • Petrol arıtma
  • Kaynak çubuklarının kaplaması
  • Ev eşyası yapımı 
  • Elektrik -Elektronik sanayi
  • Ham şekerin renginin giderilmesi

Kurşun-Çinko

  • Bu iki önemli yeraltı kaynağı, maden yataklarında ayrı ayrı bulunmazlar.
  • Kimya sanayinde ve galvaniz çelik ve diğer metallerin galvanizasyonunda kullanılır.
  • Galvanizasyon: Yüzeylerin kurşun veya çinko ile koruyucu yüzey oluşturulması için kaplanmasıdır.
  • İşlendiği yerler Kayseri, Keban (Elazığ

Kullanıldığı Yerler:

  • Askeri malzeme 
  • Paslanmaz metal üretimi
  • Kimya sanayi
  • Kaplamacılık
  • Akümülatör
  • Elektrik

Kükürt

  • Bu madenin %80’i sülfürik asit üretiminde kullanılır.
  • En önemli işletmesi olan (Keçiborlu-Isparta) kapatılmış ve ülke ihtiyacının yaklaşık %70’i dış alımla karşılanmaktadır.

Kullanıldığı Yerler:

  • Cam
  • Seramik
  • Çimento
  • Petrokimya sanayi
  • Gübre sanayi

Manyezit

  • Hafif ve dirençli bir maddedir.
  • Yüksek sıcaklıklara karşı dayanıklıdır.

Kullanıldığı Yerler:

  • Uçak sanayi
  • Demir-Çelik sanayi
  • Ateş tuğlası yapımı

Manganez

  • Saf maden olarak bulunmaz. Tortul veya metamorfik kayaçlar içinde yer alırlar ve işletilirler.
  • Çoğunlukla çelik yapımında kullanılır.
  • Çeliğe sertlik, çekme direnci ve aşınmaya karşı dayanıklılık katar.

Kullanıldığı Yerler:

  • Demir-Çelik
  • Demiryolu araçları
  • Kimya
  • Karayolu bakım ve yapım araçları

Volfram (Tungsten)

  • Isıya karşı dayanıklıdır.
  • Sağlam bir fiziksel yapıya ve yüksek erime sıcaklığına bağlıdır.

Kullanıldığı Yerler:

  • Uzay teknolojisi
  • X ışını cihazları 
  • Ampul teli
  • Elektrik elektronik sanayi
  • Kimya

Fosfat

  • Kimyasal yapısı itibariyle bir fosfor asidi tuzudur.
  • Oluşum kökeni bakımından magmatik veya tortul kökenlidir.
  • Fabrika gübresi üretiminde temel bir maddedir.
  • Gübre fabrikalarında işlenmektedir.
  • Gübre sanayinde fazla ihtiyaç olduğu için fosfat ithal ederiz.
  • İşlendiği yerler: İstanbul, izmit, Bursa, Kütahya, Bandırma, Elazığ, Samsun, Mardin, D. bakır, Adana, Mersin, Antalya, Konya, İzmir

Kullanıldığı Yerler:

  • Seramik
  • Cam
  • Çimento
  • Gübre sanayi
  • Petrokimya sanayi

Cıva

  • Sıvı olarak bulunan tek metal elementtir.
  • Cıva yataklarının önemli bir kısmı (%85’i) Ege Bölgesi’nde bulunur.

Kullanıldığı Yerler:

  • Termometre
  • Boya
  • Tıbbi malzemeler
  • Elektrikli ev aletleri
  • Kağıt sanayi

Feldspat

  • %90’ı ihraç edilir.

Kullanıldığı Yerler:

  • Seramik
  • Cam
  • Kaynak elektrotları
  • Boya sanayi

Barit

  • Isı emme ve soğutma özelliğine sahiptir
  • Çoğunlukla petrol ve doğalgaz sondajlarında sondaj çamuru olarak kullanılır.
  • Bu kullanım alanı dışında boya , lastik, yol kaplaması, seramik, cam ve kimya endüstrisinde kullanılır.
  • İşlendiği yerler: İzmit, Eskişehir, İzmir, Antalya, Isparta, Elazığ

Tuz

  • Kimyasal bileşimi sodyum klorürdür.
  • Yemeklere tat vermesi (%10) ve zararlı bakterilerin yok edilmesi için kullanılır. (%20)
  • En fazla kimya endüstrisi alanında tüketilmektedir. (%70)
  • Türkiye rezervlerinde en zengin ülkelerden biridir.
  • Göl, deniz ve kayalardan elde edilir.
  • Üretimde en yüksek pay (60) göller, ikinci sırada ise (%30) denizler gelir.
  • İnsanın temel tüketim maddelerinden biridir.
  • Tuz, çıkarıldığı yerlerde işlenmektedir.

Kullanıldığı Yerler:

  • Tekstil
  • Konservecilik
  • Mandıracılık
  • Kimya
  • Karayollarında buzların çözülmesinde
  • Dericilik
  • Zeytincilik

Mermer

  • Türkiye bu kaynakta çok zengin bir ülkedir.
  • Kalkerin, yüksek sıcaklık ve basıncın etkisiyle başkalaşması sonucu mermer oluşur.
  • Mermer daha çok inşaat sektöründe kullanılmaktadır.
  • Türkiye’de 200 civarında mermer çeşidi bulunmaktadır.
  • En çok ihraç ettiğimiz madenlerdir.

Lületaşı

  • Süs eşyası yapımında kullanılır (takı, biblo, ağızlık, pipo gibi)
  • Eskişehir’de çıkarılır ve aynı ilde işlenir. 
  • Türkiye Dünya’da lületaşı bakımından 1. sıradadır.

Oltu Taşı

  • Süs eşyası yapımında kullanılır (toka,tesbih).
  • Erzurum’un Oltu ilçesinde çıkarılır ve işlenir.

Altın

  • Karadeniz’de: Gümüşhane(Mastra), Ordu (Altıntepe), Artvin (Cerattepe)
  • Ege’de: İzmir (Bergama), Uşak (Kışladağ), Manisa (Sart)
  • Doğu Anadolu’da: Erzincan (İliç)
  • İç Anadolu’da: Sivas (Bakırtepe), Eskişehir (Kaymaz), Niğde (Bolkardağı), Kayseri (Himmetdede)



































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.

Yorum Gönder

Daha yeni Daha eski