AVRUPA COĞRAFYASI

AVRUPA COĞRAFYASI

Avrupa’nın Sınırları

Avrupa’nın sınırları: Doğuda Ural Dağları, Ural Nehri ve Hazar Denizi; Güneyde Kafkas Dağları’nın Kuzey Sıraları ile Karadeniz ve Akdeniz; Batıda Atlas Okyanusu ve Kuzeyde de Kuzey Buz Denizi’dir.

Avrupa; doğuda Asya kıtası, güneyde Akdeniz batıda Atlas okyanusu ve kuzeyde ise Kuzey Buz denizi ile çevrilidir. 10.180.000 km² alana sahip olan kıtanın nüfusu 731.000.000, nüfus yoğunluğu km²’ye 70 kişi, ülke sayısı ise 50’dir.

Avrupa, Sami dillerde Erep (yahut Irib); Güneşin Battığı taraf anlamına gelir. Fenikelilerden Yunanlılara geçen bu ad, Yunanca’ da Europa olmuş ve Ege denizine göre batıda bulunan ülkelere bu ad verilmiştir.

Avrupa’nın Genel Jeolojik ve Jeomorfolojik Yapısı

Avrupa kıtası bir bütün olarak fazla yüksek değildir. Nitekim ortalama yükseltisi sadece 330 m’dir.

Kıtanın kıvrım sistemleri ve görüldükleri kesimler şunlardır:

  • Kaledonya Kıvrımları (Kıtanın Kuzey ve Kuzeybatısında)
  • Hersiniyen Kıvrımları (Kıtanın Batı ve Orta Kesiminde)
  • Alp Kıvrımları (Güney Avrupa’da)

Düzlük alanlar ve bulundukları yerler ise şöyle sıralanabilir:

  • Eski Peneplen ve Platformlar (Doğu ve Kuzeydoğu Avrupa’da)
  • Çöküntü Havzaları (Orta Avrupa’da)
  • Alüvyal Birikim Ovaları (Alplerin Çevresindeki Çukur Alanlar ve Kıyılarda)

Kuzey Avrupa

İzlanda, İsveç, Norveç, Finlandiya ve Danimarka’yı içine alır ve kabaca doğu kesimini Fenno-Sarmatya adı verilen çok eski bir kütle oluşturur. Fenno-Sarmatya’nın İskandinav yarımadasındaki devamı Baltık Kalkanı olarak bilinir. İskandinav yarımadasının batı kenarındaki dağlık kütle ise daha ziyade Kaledoniyen kıvrımlarıdır ve buzul aşınımının kuvvetli izlerini taşırlar.

Nitekim bu kesim buzulların çekilmesi ile denizin istila ettiği Fiyort denilen kıyı şekilleri ve iç kesimlerdeki buzul gölleri ile ünlüdür. Aslında Kuzey Avrupa bütünüyle dördüncü zaman buzullaşmalarının meydana geldiği sahadır. Bu nedenle fjordların yanı sıra sayısız buzul gölü, şelaleli akarsu ağları kıtanın bu köşesi için karakteristiktir.

Orta Avrupa

Genel hatları ile Tuna ırmağı boyunca sıralanan ülkeleri kapsar. Bölüm, yer şekilleri bakımından üçe ayrılır:

  • Alp Dağları: Orta Avrupa ülkeleri içinde özellikle İsviçre ve Avusturya’da görülürler. Kuzey kesimleri oldukça alçalarak Güney Almanya’ya kadar sokulurlar.
  • Hersinyen Kıvrımları: Birinci zaman sonlarına doğru meydana gelen bu dağlar, daha sonra aşınıp peneplen haline dönmüştür. Fakat Alp dağlarının oluşumundan etkilenerek, birbirinden faylarla ayrılan yüksek ve alçak kesimeler halinde parçalanmışlardır.
  • Glasyal Ova Düzlükleri: Bunlar kuzeyde, Kuzey Almanya ve Polonya’da yaygındır. Dördüncü zaman buzullaşmasının izlerini taşır.

Güney Avrupa

Akdeniz’in kuzey kıyıları boyunca uzanan ve Akdeniz ikliminin varlığının hissedildiği ülkeleri içine alan bölümdür. Bu bölüm aynı zamanda Avrupa’nın güneyinde uzanan ünlü Alp sıradağlarını da kapsar.

Akdeniz kıyısındaki dar ova şeridinin hemen ardında yükselen bu dağlar çok parçalanmış görüntüdedir. • Birbirini takip eder halde uzanan asıl Alpler, İsviçre ve Avusturya’yı Güney Avrupa’dan ayıran sınırı oluştururlar. Apenin, Dinar, Pindus ve Balkan Dağları Güney Avrupa sınırı içindedir.

Bu bölgede yer alan ova ve havzaların başlıcaları, Endülüs, Po, Aşağı Tuna, Vardar ve Teselya düzlükleridir.

Batı Avrupa

Kıtanın Atlas Okyanusu’na bakan cephesidir. Ancak kuzeydeki İskandinav ülkeleri ve güneyde İber yarımadasındaki İspanya Batı Avrupa içinde ele alınmazlar. Yüzey şekilleri olarak burada Doğu Avrupa düzlüklerinin devamı olan düzlükler ile az yüksek yaşlı dağlar ve bunlar arasındaki çanak şekilli çukurluklar hakimdir.

Avrupa’nın yer şekillerinin biçimlenmesi esas olarak üç ayrı dönemin eseridir.

  • Kaledonyen orojenezi: Dağ oluşumunda ilk yükselme 450 milyon yıl kadar önce meydana gelmiştir. Bu dağ oluşum dönemi daha çok ana kıta kalkanının kuzeybatı uçlarını etkilemiştir.
  • Hersinyen orojenezi: Dağ oluşumundaki ikinci dönem 200 milyon yıl önce başlamış ve Fransa’dan Slovakya’ya kadar orta Avrupa boyunca yeni dağ sıralarının ortaya çıkmasıyla sonuçlanmıştır.
  • Alp orojenezi: En son, en yakın dağ oluşum süreci ise 70 milyon yıl önce başlamıştır ve hâlâ sürmektedir. Bu süreç İsviçre, Avusturya ve Avrupa’nın güneydeki yarımadalarının zirvelerini yükseltmekle kalmamış, aynı zamanda daha eski dağ sistemlerini de gençleştirmiştir.

Avrupa’nın Dağları

  • Alpler: Alplerin en yüksek zirvesi Fransa ve İtalya sınırında yer alan Mont Blanc (4810m) zirvesidir.
  • Pireneler
  • Rodop Dağları
  • Pindus Dağları
  • Karpatlar
  • Jura Dağları
  • İskandinav Dağları
  • Penineler: İngiltere’nin belkemiği
  • Şar Dağları

Avrupa’nın Platoları

  • Doğu Avrupa Platosu(sermatik platosu)
  • Masif Central Platosu
  • Meseta Central Platosu
  • Ardenler Platosu
  • Mittelland Platosu
  • Merkez Yaylaları
  • Rodop Yaylası
  • Bohemya ve Moravya Platoları

Avrupa’nın Ovaları

  • Kuzey Avrupa Ovası
  • Carcassonne Ovası
  • Endülüs ve Aragon Ovaları
  • Po ovası

Avrupa’nın Körfezleri

  • Botni Körfezi
  • Biskay Körfezi
  • Finlandiya Körfezi

Avrupa’nın Yarımadaları

  • Türkiye Anadolu Yarımadası ve trakya yarımadası
  • Danimarka Jylland Yarımadası
  • İber Yarımadası
  • Mora yarımadası
  • Gelibolu yarımadası
  • İskandinav yarımadası
  • Cola yarımadası 

Avrupa’nın Adaları

  • Atlas Okyanusunda
    • Fareo adaları(Danimarka)
    • Shettland,orkney,hebrid adaları (İskoçya-Birleşik krallık)
  • Kanarya adaları (ispanya)
    • Maderia, Azores, Cape verde (Portekiz)
  • Akdeniz’de
    • Mayorka,Minorca,İbiza,Capreda,Formentera (Balear adaları özerk topluluğu-İspanya) ,Sicilya,Sardunya (İtalya), Korsika (Fransa)

NOT: Akdenizin en büyük adası Sicilyadır.

Avrupa’nın Kanal ve Boğazları

  • İngiltere -Fransa arasında Manş denizinde Dover Boğazı
  • Fas-İspanya arasında Cebelitarık Boğazı Akdenizi Atlas okyanusuna bağlar
  • İtalya ve Sicilya adası arasında İyon denizini Tiren denizine bağlayan Messina boğazı
  • Korsika adası ile Sardunya Adası arasında Bonifacio Boğazı
  • Danimarka adalarında Baltık denizini Kuzey Denizi’ne bağlayan Sund ve Belt boğazları
  • İtalya ile Arnavutluk arasında Adriyatik denizini Akdeniz’e bağlayan Otronto Boğazı
  • Almanya’nın kuzeyinde Jutland yarımadasının güneyinde Baltık denizini kuzey denizine bağlayan Kiel Kanalı
  • Yunanistan’ın güneyinde Mora yarımadası ile yunan yarımadası arasında Ege denizini İyon denizine bağlayan Korint kanal
  • İngiltere Caledon Kanalı, önemli bir ulaşım kavşağı olarak kullanılır. İskoçya’da, Loch Lochy ve Loch Ness’in iki büyük gölünü birbirine bağlar

Avrupa’nın Denizleri ve Kıyısı Olan Ülkeler

  • Baltık Denizi: İsveç, Finlandiya, Rusya , Estonya , Letonya , Litvanya , Polonya ,Almanya, Danimarka
  • Adriyatik Denizi: İtalya, Hırvatistan,Slovenya , Bosna-Hersek, Karadağ ,Arnavutluk

NOT: Yunanistan kıta sahanlığı nedeniyle Adriyatik ülkelerinden biri olarak kabul edilir.

Avrupa’nın En Uzun Nehirleri ve Geçtiği Ülkeler

  • Volga(İdil) 3.690 km, Rusya
  • Tuna 2.860 km, Almanya, Avusturya, Slovakya, Macaristan, Hırvatistan, Sırbistan, Bulgaristan, Romanya, Moldova, Ukrayna
  • Ural 2.428 km, Rusya Kazakistan
  • Dinyeper 2.290 km, Rusya, Beyaz Rusya, Ukrayna
  • Don 1.950 km, Rusya
  • Peçora 1.809 km, Rusya
  • Kama 1.805 km, Rusya
  • Oka 1.500 km, Rusya
  • Belaya 1.430 km, Rusya
  • Tisza 1.358 km, Ukrayna, Romanya, Slovakya, Macaristan, Sırbistan
  • Dniester 1.352 km, Ukrayna, Moldova
  • Ren 1.320 km, İsviçre, Lihtenştayn, Avusturya, Almanya, Fransa, Hollanda
  • Elbe 1.091 km, Almanya, Çek Cumhuriyeti
  • Vistül 1.047 km, Polonya, Beyaz Rusya, Ukrayna, Slovakya
  • Tagus(Tejo) 1.038 km, İspanya, Portekiz
  • Loire 1.012 km, Fransa
  • Ebro 960 km, İspanya
  • Sava 933 km, Slovenya, Hırvatistan, Bosna Hersek, Sırbistan
  • Rhône 815 km, İsviçre, Fransa
  • Sen 776 km, Fransa
  • Po 652 km, İsviçre, İtalya
  • Karadeniz’e dökülenler: Tuna, Don (Azak), Dinyepper,Dinyester
  • Hazar Denizi’ne dökülenler: Volga(İdil), Ural, Volga’nın kolları Belaya ve Kama
  • Akdeniz’e dökülenler: Rhone (Fransa), Ebro(İspanya), Po(İtalya)
  • Atlas Okyanusu’na dökülenler: Tagus/Tejo(İspanya-Portekiz), Loire(Fransa)
  • Baltık Denizi’ne dökülenler: Düna(Letonya), Vistül ve Oder(Polonya), Torne(İsveç)
  • Kuzey Denizi’ne dökülenler: Elbe(Almanya), Ren(Hollanda), Thames( İngiltere)
  • Manş Denizi’ne dökülenler: Sen(Fransa)
  • Barents Denizi’ne dökülenler: Peçora (Rusya)

NOT: Avrupa’nın en uzun nehri Volga (idil) Nehridir.Avrupada ve dünyada en çok ülkeden geçen nehir ise Tuna nehridir.

Avrupa’nın Gölleri

  • Ladoga ve Onega (Rusya)

NOT: Avrupa’nın en büyük gölü Ladoga gölüdür.
NOT: Göller ülkesi olarak bilinen ülke 188 bin buzul gölüne sahip olan Finlandiyadır ancak dünyada en çok göle sahip olan ülke Kanada’dır

  • Como Gölü : İtalya
  • Buttermere Gölü : İngiltere
  • Plitvice Gölü : Hırvatistan’da Karstik bir göldür.
  • Cenevre ve Konstanz Gölü : İsviçre
  • Ohri ve Prespa : Makedonya’daki karstik göller
  • İşkodra Gölü: Arnavutluktaki Karstik göl
  • Balaton Gölü: Macaristan
  • Peipus Gölü : Estonya-Rusya sınırında.

Avrupa’da İklim

  • Avrupa ikliminin başlıca özelliği ılıman olmasıdır. Kuzeyde az bir alan hariç tamamı orta iklim kuşağında yer alır. Avrupa’da aşırı sıcaklıklar (Sahra’da olduğu gibi) ve aşırı soğuklar (Sibirya’da olduğu gibi) görülmez.
  • Yıllık ortalama sıcaklık dereceleri, genel olarak kuzeyden güneye doğru artmaktadır. Termik genlik (fark) ise batıdan doğuya doğru artar ve dolayısıyla doğuda iklim sıcaklık yönünden kontinental bir hal alır.
  • Yıllık yağışlar batıdan doğuya doğru azalır ve bu azalma dağlık alanların yamaçlarında daha da belirginleşir. Yağışlar mevsimsel olarak, en fazla kuzey bölgelerinde ilkbahar ve yaz mevsiminde düşerken, güneyde Akdeniz kıyılarında kış mevsiminde düşer. Orta Avrupa’da ise, yağışın mevsimlere göre dağılışı düzenlidir.
  • Kıtanın kuzeyinde kutup altı (Subarktik) veya Tundra iklimi hâkimdir. Burada yazlar çok kısa sürer.
  • Avrupa’nın batı sahillerinde Okyanusal İklim etkilidir. Buralarda kışlar ılık ve yazlar serin geçer. Kışların ılık geçmesi Gulf Stream sıcak su akıntısının etkisi ile olur. Atlas Okyanusunun orta kısmın da batı rüzgarları ile gelen bu akıntılar, kışın hava sıcaklığının düşmesini engeller.
  • Karasal iklim, kıtanın denize uzak olan iç, doğu ve kuzey kesimlerinde görülür. Burada kış dönemi soğuk ve karlı, yazlar sıcak geçer. Yağış çoğunlukla ilkbahar ve yaz döneminde düşer.
  • Kıtanın dağlık kesimlerinde ise kışın çok soğuk ve karlı, yazları serin ve kısa süren soğuk iklim görülür.
  • Avrupa’nın Akdeniz’e komşu olan sahalarında yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen Akdeniz iklimi etkilidir.

Köppen Sınıflandırmasına Göre Avrupa İklim Bölgeleri

  • Caf-Nemli suptropikal
  • Cbf-Denizsel batı kıyısı
  • Csa-Akdeniz: yazları sıcak kışları ılık kurak yaz iklimi
  • Csb-Akdeniz: yazları serin kışları ılık kurak yaz iklimi
  • Daf-Nemli kıtasal-yazları sıcak
  • Dbf- Nemli kıtasal-yazları serin
  • Dcf- Nemli kıtasal-yazlar kısa
  • Bsk-Orta enlem step
  • ET- Tundra

Bitki Örtüsü ve Topraklar

Avrupa’nın doğal bitki örtüsü ve toprakları çeşitli iklim, rölyef, kayaç yapısı ve drenaj

koşullarıyla sıkı bir şekilde ilişkilidir.

Avrupa’yı kuzeyden güneye doğru dört ana bitki bölgesine ayırmak mümkündür:

1-Tundra Kuşağı: Avrupa’da, Asya ve Amerika kıtalarına oranla, tundralar çok az yer kaplarlar. Yalnızca Kuzey Avrupa’nın kutup dairesinin ötesinde şerit halinde uzanırlar. Başlıca türleri taşlık alanlarda likenler (taş yosunu), nemli alanlarda muşlar (yer yosunu) oluşturur. Güneye doğru gidildikçe bodur söğütlere ve cüce huşlara rastlanır. 

2-Orman Kuşağı: Doğal olarak ağaçsız ve tahrip edilmiş alanlar bir tarafa bırakılacak olursa, Avrupa’nın büyük bir kısmı orman kuşağı içinde kalır. Orman kuşağı iki alt bölüme ayrılabilir:

  • Kuzey Avrupa Konifer Orman Kuşağı:Bu kuşağın karakteristik türleri melez çamı, sarıçam, ladin ile yayvan yapraklılardan söğüt ve huşlardır.
  • Karışık Orman Kuşağı: Baltık-Karadeniz kıstağının doğusunda daha ziyade saplı meşe ve ıhlamur ağaçları, batısında ise meşelerle birlikte kayın ağaçları yaygındır.

3-Step Kuşağı: Avrupa’da orman kuşağının güneyinde kalan ve ormanın gelişemediği geniş alanların bitki örtüsünü stepler teşkil eder. Kuzeyden güneye doğru ve şeritler halinde ağaçlı step, ağaçsız step, çalılık step, tuzlu stepler alt kuşakları oluştururlar. Günümüzde Avrupa’daki steplerin çoğu ıslah çalışmaları sonucunda tarım alanlarına dönüştürülmüşlerdir.

4-Akdeniz Bitki Kuşağı: Avrupa’nın güney kıyılarında, iklimin kışları yağışlı ve yazları kurak geçmesi nedeniyle, kuraklığa dayanıklı (kserofil) bitkiler egemendir. Çok az yer tutan orman formasyonu meşe ve çam türlerinden oluşmaktadır. İnsanın olumsuz etkisi sonucunda, ormanın yerini maki formasyonu almıştır. Başlıca maki türleri mantar meşesi, defne, kocayemiş, mazı meşesi gibi bodur ağaçlar ile laden ve kekik gibi kokulu otlardan oluşmaktadır.

Beşeri Ve Ekonomik Özellikleri

Nüfus Özellikleri

  • Kıtanın nüfus miktarı 746 milyondur. 
  • Asya kıtasından sonra dünyada nüfusun en yoğun olduğu ikinci kıtadır. 
  • Avrupa’nın ve dünyanın en yüksek nüfus yoğunluğuna sahip devleti Monaco olmaktadır. 
  • Çoğu ülkenin düşük doğum oranına sahip olduğu Avrupa’da nüfus artışının %85’ini göçmenler oluşturmaktadır. 
  • Kıta, yaklaşık 71 milyon göçmen ile dünyadaki bölgeler içerisinde en yüksek göçmen nüfusunu barındırmaktadır.

Kıtada nüfusun yoğun olduğu sahalar

  • Güney İngiltere
  • Kuzey Fransa
  • Hollanda
  • Belçika
  • Almanya(Reine vadisi)
  • Kuzey İtalya
  • Kıtanın nüfus miktarı

NOT: Kıtanın nüfus miktarı en fazla olan ülkesi Almanya(83 milyon), en az olan ülkesi Vatikan’dır.(930 kişi)

Önemli Şehirleri
  • Londra
  • Manchester
  • Brüksel
  • Amsterdam
  • Rotterdam
  • Essen
  • Berlin
  • Varşova
  • Münih
  • Viyana
  • Prag
  • Budapeşte
  • Hamburg
Yüz ölçümü en büyük olan ülkeler
  • Rusya
  • Ukrayna
  • Fransa
  • İspanya
  • İsveç
  • Norveç
Yüz ölçümü en küçük olan ülkeler
  • Vatikan
  • Monako
  • San Marino
  • Lihtenştayn
  • Malta

Yerleşme Özellikleri

Kırsal Yerleşmeler

  • Avrupa’da kırsal yerleşme genellikle toplu yerleşmelerden (köylerden) oluşmaktadır. Toplu köyler daha çok Almanya, güney Polonya, Avusturya, Macaristan, alpler, karpatlar ve balkan ülkelerindeki ovalarda gelişmişlerdir.
  • Avrupa’da köy şekilleri incelendiğinde, arazi sınırlamasının olmadığı yerlerde kurulan köylerin küme özelliği gösterdikleri görülmektedir. Bunlar iki yolun kesişme noktasında küçük bir yerleşme (bazı ülkelerde hamlet denilen) olarak başlar ve daha sonra eklerle büyürler.
  • Avrupa’daki görülen bir başka köy şekli de Rundling (ya da Runsdorf) denilen yuvarlak köydür. Ortasında hayvan ağılının yer aldığı yuvarlak köyler ilk kez Doğu Avrupa’da Slav çiftçi ve hayvancılar tarafından kullanılmış, daha sonra Alman yerleşmeciler tarafından değişime uğratılmıştır. Yuvarlak/oval biçimli bir meydan etrafına sıralanan evlerden meydana gelen köyün bu meydanında su temini için bir havuz, bir kilise ya da başka bir kamu binası yer almakta ve meydan spor olayları, haftalık pazar ya da hayvanların toplanması için ortak olarak kullanılmaktadır. Bu tür köylere en çok Almanya ve İngiltere’de rastlanır.
  • Değişik şekillere sahip köylerde mevcuttur. Bunlardan biri şişkin kalabalık (Hufendorf’)köy dür. Bu köylere Elbe’nin batısında sık rastlanırlarsa da, güney Polonya, Macaristan ve Ukrayna’nın lös kuşağında da görülürler.
  • Yine Weser ve Elbe haliçlerinin ıslah edilmiş arazilerini kesen kanalların kıyıları boyunca ve sonra da doğuya, Havel ve Spree’nin eski bataklık alanlarına doğru daha düzenli olan bataklık köyler (Marschdorf) yer almaktadır.
  • Ormanların olduğu yerlerde ise çizgisel orman köyü (“Waldhufendorf”) görülmektedir. Bu köyler yüksek ormanlık alanlarda -örneğin Kara Ormanlar, Erz Gebirge ve Thuringia gibi- hâlâ sık rastlanan türlerdir. Burada çiftlikler genellikle bir akarsu ya da ormanın her iki kenarına, tarlalar ise çiftlik evlerinden dışarıya, çevredeki ormana doğru dağılmışlardır.
Şehirsel Yerleşmeler

Gelişmiş ülkelerde birbirinden ayrı olarak gelişen şehirlerin birleşmesinden megalopolisler doğarken, gelişmekte olan ülkelerde de, başka birçok ülkenin nüfusunu aşacak kadar çok nüfusa sahip, megaşehirler ortaya çıkmaktadır.

Nüfus miktarları bakımından büyük Avrupa şehirleri belli başlı Kuzey Amerika şehirleriyle aynı sınıftadırlar.

Avrupa’nın başlıca metropolitan şehirleri
  • Londra
  • Paris
  • Roma
  • Berlin
  • Madrid
  • Hamburg
  • Viyana

Tarım

Avrupa’da Orta Çağ’da meydana gelen birkaç toplumsal, ekonomik ve teknolojik değişim batı Avrupa’dan başlayarak Avrupa’daki kır hayatının dokusunu değişime uğrattı. 

Tarımsal yaşamdaki bu değişimlere katkıda bulunan en önemli üç unsur şunlardır

  • Kuzeyin nemlikilli topraklarını tarıma açmayı mümkün kılan demir sabanın kullanılmaya başlanması
  • Tarla sürme ve taşıma amacıyla atın kullanımı,
  • Tarımsal üretimi arttıran üçlü tarla ürün rotasyon sisteminin geliştirilmesi.

Tahıllar Avrupa tarımsal üretimi içinde de önemli bir yer tutmaktadır. Bunlardan buğday Avrupa’da da üretimi en çok yapılan bitkidir. Avrupa aynı zamanda dünyanın en çok arpa üreten bölgesidir. Almanya dünya arpa üretiminde ilk sırada yer alırken Fransa, Ukrayna ve İngiltere ise dünyanın en çok arpa üreten 10 ülkesi arasında yer almaktadırlar.

Avrupa ticari hayvancılığın (hayvanların genellikle çiftlik (ranch) sınırları içinde kaldığı türdür) yoğun şekilde yapıldığı bölgedir. Bu tür hayvancılık özellikle merkezi, batı ve kuzey Avrupa’da yaygındır. Avrupa’nın önemli mandıracılık bölgeleri İngiltere’den başlayarak Kuzeybatı Avrupa’dan geçerek Belarus’a, oradan da Rusya’ya uzanır.

Sanayi

Büyük Sanayi Devrimi 18.yy’da Avrupa’da gerçekleşti. Sanayi faaliyetlerinin bu kıtada başlamasında çeşitli faktörler etkili olmuştur. Bunların başında;

1-Hayat seviyesi oldukça yüksek olan büyük bir nüfus kitlesinin varlığı
2- Eskiden beri atölyelerde çalışarak maharet ve ustalık edinmiş olan işçilerin varlığı
3- Yeni makineler bulmak ve bunları sanayi faaliyetlerine uyarlayarak maksimum üretim gücüne ulaşmak
4- Enerji kaynağı olarak gerek maden kömürü gerek su kaynaklarının (akarsuların) varlığı
5-Gelişmiş ulaşım şartlarına sahip olması.

İngiltere Büyük Sanayi Devriminin ilk gerçekleştiği ülkedir.
  • Belçika’da sanayinin Orta Çağ’da dokuma ve demir sanayi ile gelişmiş ve burada modern sanayiye geçiş çok kolay ve hızlı olmuştur.
  • Fransa’da sanayi faaliyetlerinde işçilik önemli olmuştur ve yüksek kaliteli mallar üretilmiştir. Dokuma sanayinin gelişmesiyle üretilen kumaşlar her zaman dünya piyasalarında aranan ürünler olmuştur.
  • Almanya daha yakın zamanlarda dünyanın belli başlı ekonomileri arasına girmiştir ve ülke Sanayi Devrimi’ne ancak 1871’deki siyasal bütünleşmeden sonra girebilmiştir. Avrupa ülkeleri başlangıçta daha önce davranmışlarsa da, Almanya insan ve maddi kaynakları bakımından geniş bir rezervi, gittikçe büyüyen sanayi nüfusunu besleyecek verimli toprakları ve Avrupa’da merkezi bir konumu sayesinde kısa sürede üretim ve ticarette rakiplerini geçen bir ülke olmuştur.
    Almanya’da sanayi Avrupa Sanayi Kuşağı içinde kalan alanda, maden kömürü yataklarına bağlı olarak, yoğunlaşmıştı. Savaş öncesi dönemde üç büyük sanayi alanı ortaya çıkmıştı: Batıda Hollanda sınırına yakın Ruhr; Çekoslovakya sınırına yakın (şimdi Almanya’nın doğusunda) Saksonya; ve şimdi Polonya’da kalan Silezya. Savaş sonrasında Almanya’nın elinde bunlardan yalnızca Ruhr kalmıştı, fakat Ruhr gelişerek Avrupa’nın en yoğun sanayi bölgesine dönüştü. Günümüzde Almanya Avrupa’nın da en büyük gücü durumundadır.
  • İtalya’da modern sanayi faaliyetlerinin diğer Avrupa ülkelerine göre geç başlamasında ülkenin siyasi durumu etkili olmuştur ve 1961’de siyasi birliği sağladıktan sonra ülkede sanayinin gelişmeye başlamıştır.
  • İsveç’te ise çeşitli sanayi kolları yaygın olmasına rağmen ülkede sanayi başlangıçta odunu ham madde olarak kullanan sanayilerle gelişmeye başlamış ve sonraları diğer sanayi kollarının gelişmiştir.
  • Avrupa’nın belli başlı sanayi merkezleri arasında kuzey İtalya, İspanya’da Katalonya (Barselona’da çekirdekleşerek) ve kuzeydoğu İspanya’ya, güney İsveç ve güney Finlandiya yer almaktadır. Doğu Avrupa’nın en önemli sanayi bölgesi Ukrayna’nın Doneç Havzası’dır. Doneç Havzasu 19. yüzyılda kömüre dayalı, geleneksel bir ağır sanayi kompleksi olmuştur ve havza günümüz Avrupa’sında önemli bir sanayi merkezi olmayı sürdürmektedir.

Ulaşım

Avrupa sanayinin ilk çıktığı ve yayıldığı bölge olduğundan sanayi ile bağlantılı ulaşım faaliyetlerinin de hızla geliştiği bölge olma özelliğine sahiptir. Demiryolları ile başlayan bu süreç deniz, karayolları ve son olarak da hava yollarındaki gelişmelerle günümüze kadar sürmüştür. Avrupa’da kıtanın kuzey ve batı kesimleri, özellikle büyük limanların çevreleri yoğun demiryolu ağına sahiptir. Avrupa’da demir yolu yoğunluğu ile sanayi bölgeleri arasında yakın ilişki vardır. Demiryollarının yoğun olduğu sanayi ve ticaret alanlarından Preneler, Alpler ve Karpatlar’a ana hat özelliğinde demiryolları uzanır. Avrupa’daki yoğun demiryolu ağı güney İsveç ve Oslo çevresini de kapsar. Demiryollarının yoğun olduğu alan kuzeyde İskandinav yaylaları ile sınırlıdır. Bu alanlarda demiryolları genellikle büyük merkezler arasında yer almaktadır.

Turizm

Avrupa’nın turizm için çekicilik oluşturan fiziksel kaynaklarını çok genel olarak üç fiziksel kuşak halinde incelemek mümkündür:

  • Akdeniz havzası –yaz turistlerinin güneye doğru akışlarındaki odak noktası,
  • Orta ve güney Avrupa’nın doğu-batı doğrultusunda omurgasını oluşturan dağ sıraları. Bu bölge yaz manzara turizmi ile kış sporları turizmini birlikte taşıyan çekim alanıdır; aynı zamanda da Akdeniz havzasını kuzeydeki sanayileşmiş alçak alanlardan ayırır,
  • Sanayileşmiş alçak alanlar –kıta Avrupa’sının kuzeybatısındadır.

Avrupa’da en çok turist alan ülkeler: Fransa, İspanya, İtalya, İngiltere, Almanya

NOT: Avrupa’da turizmin en fazla geliştiği ülkelerin başında Fransa gelmektedir. Fransa, uzun zamandır hem ülkeye gelen turist sayısını arttırmayı sürdürmekte ve hem de dünyada en çok turist çeken ülke durumunu korumaktadır.

Avrupa’da Denize Kıyısı Olmayan Kara Ülkeleri
  • Lüksemburg
  • Andorra
  • Vatikan
  • San Marino
  • Kuzey Makedonya
  • Sırbistan
  • İsviçre
  • Lihtenştayn
  • Avusturya
  • Macaristan
  • Çek Cumhuriyeti
  • Slovakya
  • Belarus
  • Moldova
  • Ermenistan
  • Kazakistan
Avrupa’nın Ada Ülkeleri
  • İzlanda
  • Birleşik Krallık
  • İrlanda
  • Malta
  • Kıbrıs
Diğer Kıtalara Komşu Ülkeler

Doğu Avrupa’da;

  • Azerbaycan
  • Gürcistan
  • Kazakistan
  • Rusya
  • Türkiye

Avrupa Birliği Üyesi Olup, Euro Bölgesinde Olmayan Avrupa Birliği Ülkeleri

  • Bulgaristan ▪ Hırvatistan ▪ Çekya ▪ Macaristan ▪ Polonya ▪ Romanya ▪ İsveç ▪ Danimarka

Avrupa Birliği Üyesi Olup, Euro Bölgesinde Olan Avrupa Birliği Ülkeleri

  • Avusturya ▪ Belçika ▪ Kıbrıs Rum Kesimi ▪ Estonya ▪ Finlandiya ▪ Fransa ▪ Almanya ▪ Yunanistan ▪ İrlanda ▪ İtalya ▪ Letonya ▪ Litvanya ▪ Lüksemburg ▪ Malta ▪ Hollanda ▪ Portekiz ▪ Slovakya ▪ Slovenya ▪ İspanya

Avrupa Birliği Üyesi Olmayıp, Resmi Para Birimi Olarak Euro Kullanan Ülkeler

  • Andorra ▪ Monaco ▪ San Marino ▪ Vatikan ▪ Karadağ ▪ Kosova
















NOT: Notlar hazırlanırken Turgay Kocakaya’nın notlarından faydalanılmıştır.

Yorum Gönder

Daha yeni Daha eski